Η Καθαρή Δευτέρα αποτελεί ελληνική παράδοση & σηματοδοτεί την έναρξη της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, που οδηγεί στο Πάσχα. Είναι μια ημέρα με βαθύ θρησκευτικό, συμβολικό και λαογραφικό χαρακτήρα, η οποία συνδυάζει τη νηστεία, την πνευματική κάθαρση, τη φύση και τη συλλογική χαρά. Φέτος γιορτάζεται στις 23/02/2026
Τι συμβολίζει και ποια είναι η έννοια της Καθαρής Δευτέρας
Η λέξη «Καθαρή» δεν αναφέρεται μόνο στη διατροφική αποχή από ζωικά προϊόντα, αλλά κυρίως στην πνευματική κάθαρση του ανθρώπου. Σύμφωνα με την Ορθόδοξη παράδοση, η ημέρα αυτή καλεί τους πιστούς να καθαρίσουν την ψυχή και το πνεύμα τους από τα πάθη, την αμαρτία και την κακία, μέσα από τη νηστεία, τη συγχώρεση, την προσευχή και την ταπεινότητα.
Η Καθαρή Δευτέρα έρχεται αμέσως μετά το τέλος των Αποκριών, μιας περιόδου χαράς, διασκέδασης και υπερβολής. Έτσι, λειτουργεί ως μετάβαση από το κοσμικό στο πνευματικό στοιχείο, από το γλέντι στην εγκράτεια. Είναι μια υπενθύμιση ότι η χαρά δεν βρίσκεται μόνο στην ύλη, αλλά και στην εσωτερική ισορροπία και την πίστη.
Η νηστεία και τα παραδοσιακά εδέσματα
Την ημέρα αυτή τηρείται αυστηρή νηστεία. Στο παραδοσιακό τραπέζι δεσπόζουν:
- η λαγάνα, άζυμο ψωμί που παρασκευάζεται μόνο για τη συγκεκριμένη ημέρα,
- ο ταραμάς και ο ταραμοσαλάτα,
- τα θαλασσινά (χταπόδι, καλαμάρια, μύδια),
- τα όσπρια, τα λαχανικά και οι ελιές,
- ο χαλβάς, ως γλυκό της ημέρας.
Το κοινό γεύμα, συχνά στη φύση, ενισχύει τον κοινωνικό χαρακτήρα της ημέρας.
Τα έθιμα της Καθαρής Δευτέρας στην Ελλάδα
Η Καθαρή Δευτέρα γιορτάζεται σε όλη την Ελλάδα με ιδιαίτερα έθιμα, τα οποία διαφοροποιούνται από περιοχή σε περιοχή. Παρότι δεν είναι δυνατόν να αναφερθούν όλες οι πόλεις ξεχωριστά, παρακάτω παρουσιάζονται τα πιο χαρακτηριστικά τοπικά έθιμα:
Αττική – Πέταγμα χαρταετού
Στην Αθήνα και γενικότερα στην Αττική, κυρίαρχο έθιμο είναι το πέταγμα του χαρταετού, κυρίως σε λόφους και ανοιχτούς χώρους όπως ο Φιλοπάππου. Ο χαρταετός συμβολίζει την ανύψωση της ψυχής προς τον ουρανό και τη σύνδεση του ανθρώπου με το θείο.
Γαλαξίδι – Αλευρομουτζούρωμα
Στο Γαλαξίδι Φωκίδας πραγματοποιείται το εντυπωσιακό αλευρομουτζούρωμα, όπου οι συμμετέχοντες βάφονται με χρωματισμένα άλευρα. Πρόκειται για έθιμο με ρίζες στο παρελθόν, που συνδυάζει τη χαρά, τη σάτιρα και τη λαϊκή συμμετοχή.
Θήβα – Βλάχικος Γάμος
Στη Θήβα αναβιώνει ο Βλάχικος Γάμος, ένα πολυήμερο αποκριάτικο έθιμο που κορυφώνεται την Καθαρή Δευτέρα. Περιλαμβάνει παρωδία γάμου, παραδοσιακούς χορούς, τραγούδια και σατιρικούς διαλόγους.
Πάτρα – Καρναβαλική κατάληξη
Στην Πάτρα, η Καθαρή Δευτέρα σηματοδοτεί την ολοκλήρωση του περίφημου Πατρινού Καρναβαλιού, με εκδηλώσεις, χορούς και λαϊκά δρώμενα, πριν την είσοδο στη νηστεία.
Κέρκυρα – Οι «Κορφιάτικες» παραδόσεις
Στην Κέρκυρα, η ημέρα γιορτάζεται πιο ήπια, με οικογενειακές εξόδους στη φύση και έμφαση στη θρησκευτική διάσταση, σύμφωνα με την ιδιαίτερη τοπική παράδοση.
Κρήτη – Νηστεία και φύση
Στην Κρήτη, η Καθαρή Δευτέρα συνδέεται με την ύπαιθρο, τα σαρακοστιανά εδέσματα και την απλότητα. Οι οικογένειες συγκεντρώνονται σε εξοχές, τηρώντας τα τοπικά γαστρονομικά έθιμα.
Συμπέρασμα
Η Καθαρή Δευτέρα δεν είναι απλώς μια αργία ή μια ημέρα νηστείας. Είναι μια ημέρα συμβολική, που συνδυάζει την πίστη, την παράδοση, τη φύση και την κοινότητα. Μέσα από τα έθιμα, τα φαγητά και τη συμμετοχή όλων, διατηρεί ζωντανή την ελληνική πολιτιστική ταυτότητα και υπενθυμίζει την ανάγκη για πνευματική ανανέωση και εσωτερική ισορροπία.
Αποτελεί, τελικά, μια γιορτή της απλότητας, της παράδοσης και της συλλογικής μνήμης του ελληνικού λαού.
