Όποιος έχει ταξιδέψει λίγο στην Ελλάδα γνωρίζει ότι η ομορφιά της δεν περιορίζεται στις γνωστές παραλίες και στα νησιά που γεμίζουν κάθε καλοκαίρι από επισκέπτες.
Αρκεί να αφήσει κανείς πίσω του τους δημοφιλείς προορισμούς και να ακολουθήσει έναν διαφορετικό δρόμο, για να ανακαλύψει τοπία και μέρη που δύσκολα φαντάζεται κανείς ότι βρίσκονται τόσο κοντά μεταξύ τους.
Μέσα σε λίγες ώρες, το τοπίο μπορεί να αλλάξει εντελώς. Από τα βουνά της Πίνδου και τα πέτρινα χωριά της Ηπείρου μέχρι τις πόλεις της Μακεδονίας, τις ακτές της Πελοποννήσου και τα νησιά του Αιγαίου, η χώρα έχει μια εντυπωσιακή ποικιλία.
Κάθε περιοχή έχει τον δικό της χαρακτήρα, τις δικές της συνήθειες και τη δική της ιστορία. Κι αυτό είναι κάτι που αξίζει να γνωρίσει κανείς πέρα από τις συνηθισμένες διακοπές του καλοκαιριού.
Μια άλλη πλευρά της Ελλάδας βρίσκεται στα βουνά της
Η ορεινή Ελλάδα δεν έχει πάντα τη θέση που της αξίζει στον τουριστικό χάρτη. Υπάρχουν περιοχές που μπορούν να προσφέρουν εμπειρίες σε κάθε εποχή του χρόνου. Τα Ζαγοροχώρια, ο Παρνασσός, τα Άγραφα και οι ορεινοί όγκοι της Πελοποννήσου έχουν δάση, ποτάμια, μονοπάτια και χωριά που διατηρούν μεγάλο μέρος της φυσιογνωμίας τους.
Τον χειμώνα, το χιόνι αλλάζει την εικόνα πολλών ορεινών προορισμών. Την άνοιξη, τα μονοπάτια γεμίζουν χρώματα, ενώ τους καλοκαιρινούς μήνες τα βουνά προσφέρουν μια διαφορετική επιλογή για όσους θέλουν να ξεφύγουν από την ζέστη και την πολυκοσμία.
Το ερώτημα είναι γιατί αρκετές από αυτές τις περιοχές εξακολουθούν να μην αξιοποιούν πλήρως τις δυνατότητές τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις λείπουν οι υποδομές, σε άλλες η οργανωμένη προβολή ή οι επαγγελματικές ευκαιρίες που θα μπορούσαν να κρατήσουν τους νεότερους ανθρώπους στον τόπο τους.
Δεν χρειάζεται, βέβαια, κάθε χωριό να μετατραπεί σε μεγάλο τουριστικό θέρετρο. Χρειάζεται όμως να μπορεί να υποδεχθεί επισκέπτες, να στηρίξει τις μικρές επιχειρήσεις του και να προσφέρει λόγους στους κατοίκους του να παραμείνουν εκεί.
Τα χωριά που έχουν ζωή, ιστορία και προοπτική
Μια βόλτα σε ένα ελληνικό χωριό μπορεί να αποκαλύψει πολύ περισσότερα από όσα περιμένει ο επισκέπτης. Τα παλιά σπίτια, οι πλατείες, τα καφενεία και οι τοπικές γεύσεις δίνουν και αυτά μια εικόνα που δεν θα την συναντήσεις, εύκολα κάπου αλλού . Πίσω από αυτή την εικόνα υπάρχουν άνθρωποι που συνεχίζουν να εργάζονται, να παράγουν και να κρατούν ζωντανές παραδόσεις χρόνων.
Από το Πήλιο και την Αρκαδία μέχρι την Ευρυτανία και τα χωριά της Κρήτης, υπάρχουν τόποι που μπορούν να αναπτυχθούν μέσα από τον αγροτουρισμό, την τοπική γαστρονομία και τις δραστηριότητες στη φύση. Την ίδια στιγμή, η πραγματικότητα δεν είναι πάντα τόσο όμορφη όσο οι φωτογραφίες.
Σε αρκετά χωριά ο πληθυσμός μειώνεται, τα σχολεία και οι υπηρεσίες δυσκολεύονται να λειτουργήσουν και οι νέοι αναζητούν εργασία στις μεγάλες πόλεις. Το αποτέλεσμα είναι σπίτια που μένουν κλειστά και οικισμοί που ζωντανεύουν για λίγες μόνο ημέρες τον χρόνο.
Η τουριστική ανάπτυξη δεν μπορεί να λύσει από μόνη της όλα αυτά τα προβλήματα. Μπορεί, όμως, να αποτελέσει ένα σημαντικό κομμάτι της λύσης, εφόσον συνοδεύεται από υποδομές, στήριξη των επαγγελματιών και ένα σταθερό σχέδιο για την περιοχή.
Οι πόλεις που αξίζουν περισσότερο από μια σύντομη στάση
Η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη είναι οι δύο μεγάλες πόλεις που συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον, όμως η Ελλάδα έχει πολλές ακόμη πόλεις που αξίζει να γνωρίσει κανείς.
Τα Ιωάννινα συνδυάζουν τη λίμνη με την ιστορία τους, η Καστοριά ξεχωρίζει για την αρχιτεκτονική και το φυσικό της περιβάλλον, ενώ η Καλαμάτα έχει συνδέσει την εικόνα της με τη θάλασσα, την τοπική παραγωγή και την ποιότητα ζωής. Η Ξάνθη, η Πάτρα και η Ερμούπολη έχουν επίσης τη δική τους ταυτότητα, που δεν εξαντλείται στα γνωστά αξιοθέατα.
Αυτές οι πόλεις μπορούν να αποτελέσουν προορισμούς για ολόκληρο τον χρόνο, με πολιτιστικές εκδηλώσεις, τοπική γαστρονομία, ιστορικά κέντρα και διαδρομές που συνδυάζουν την αστική ζωή με τη φύση. Για να συμβεί αυτό, δεν αρκεί να υπάρχουν ενδιαφέροντα σημεία στον χάρτη.
Χρειάζονται καλύτερες μετακινήσεις, φροντισμένοι δημόσιοι χώροι, ανάδειξη των μνημείων και υπηρεσίες που θα κάνουν πιο εύκολη την καθημερινότητα τόσο των κατοίκων όσο και των επισκεπτών.
Η ανάπτυξη μιας πόλης δεν κρίνεται μόνο από το πόσοι τουρίστες θα περάσουν από αυτήν. Κρίνεται και από το αν οι άνθρωποί της θέλουν να παραμείνουν, να δημιουργήσουν μια επιχείρηση και να επενδύσουν στο μέλλον τους.
Η θάλασσα παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα
Από τις παραλίες του Ιονίου μέχρι τους μικρούς και μεγάλους όρμους του Αιγαίου, η ελληνική ακτογραμμή έχει μια ποικιλία που δύσκολα περνά απαρατήρητη. Άλλες παραλίες είναι οργανωμένες και πολυσύχναστες, άλλες χρειάζονται λίγο περισσότερο ψάξιμο για να τις ανακαλύψει κανείς. Το ίδιο ισχύει και για τα νησιά.
Οι Κυκλάδες έχουν τη χαρακτηριστική αρχιτεκτονική και το έντονο φως τους, τα Δωδεκάνησα συνδυάζουν θάλασσα και ιστορία, ενώ τα Επτάνησα ξεχωρίζουν για το πράσινο και τα καθαρά νερά τους. Η Κρήτη, με τα βουνά, τα φαράγγια, τις παραλίες και την κουζίνα της, προσφέρει τόσες διαφορετικές εμπειρίες που δύσκολα γνωρίζει κανείς σε μία μόνο επίσκεψη.
Υπάρχουν επίσης μικρότερα νησιά και παραθαλάσσιοι προορισμοί που δεν έχουν αποκτήσει την προβολή των πιο γνωστών περιοχών. Για αρκετούς από αυτούς, μια καλύτερη ακτοπλοϊκή σύνδεση ή η αναβάθμιση βασικών υποδομών θα μπορούσε να κάνει ουσιαστική διαφορά.
Η αξιοποίηση, ωστόσο, πρέπει να γίνεται με μέτρο. Η πίεση στους υδάτινους πόρους, η διαχείριση των απορριμμάτων και η υπερβολική δόμηση είναι ζητήματα που δεν μπορούν να αγνοούνται. Ένας προορισμός μπορεί να κερδίσει περισσότερους επισκέπτες σε σύντομο χρονικό διάστημα, αλλά αν υποβαθμιστεί το περιβάλλον του, κινδυνεύει να χάσει εκείνο ακριβώς που τον έκανε ξεχωριστό.
Οι ευκαιρίες υπάρχουν, αλλά χρειάζονται αποφάσεις
Η Ελλάδα έχει τις προϋποθέσεις να αναπτύξει πολύ περισσότερο τον τουρισμό της, χωρίς να εξαρτάται αποκλειστικά από τους καλοκαιρινούς μήνες. Ο ορεινός τουρισμός, οι πολιτιστικές διαδρομές, ο αγροτουρισμός και η γαστρονομία μπορούν να δημιουργήσουν δραστηριότητα σε περιοχές που σήμερα μένουν στο περιθώριο.
Για να γίνει αυτό, χρειάζεται συνεργασία μεταξύ των τοπικών κοινωνιών, των επιχειρήσεων και της πολιτείας. Χρειάζεται επίσης σταθερός σχεδιασμός, ώστε οι πρωτοβουλίες να μη σταματούν κάθε φορά που αλλάζουν οι προτεραιότητες ή οι άνθρωποι που λαμβάνουν τις αποφάσεις.
Στην πράξη, όμως, πολλά σχέδια συναντούν καθυστερήσεις. Η γραφειοκρατία, οι πολύπλοκες διαδικασίες της κάθε αδειοδότησης, η έλλειψη συντονισμού και οι διαφωνίες γύρω από τη χρήση της γης μπορούν να δυσκολέψουν ακόμη και έργα που έχουν πραγματικές προοπτικές.
Υπάρχουν, βέβαια, περιπτώσεις όπου οι αντιδράσεις είναι απαραίτητες. Η προστασία μιας παραλίας, ενός δάσους ή ενός ιστορικού οικισμού δεν μπορεί να θεωρείται εμπόδιο που πρέπει να παρακαμφθεί. Το ίδιο ισχύει όταν ένα έργο δεν προσφέρει ουσιαστικό όφελος στην τοπική κοινωνία ή επιβαρύνει δυσανάλογα το περιβάλλον.
Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις όπου τα αντικρουόμενα συμφέροντα, πολιτικές σκοπιμότητες και η απροθυμία αλλαγής κρατούν μια περιοχή στάσιμη. Όταν κάθε προσπάθεια συναντά εμπόδια χωρίς να εξετάζονται σοβαρά οι εναλλακτικές λύσεις, οι ευκαιρίες χάνονται και μαζί τους χάνονται θέσεις εργασίας και δυνατότητες για τους ανθρώπους που θέλουν να δημιουργήσουν κάτι στον τόπο τους.
Το ζητούμενο δεν είναι να προχωρούν όλα ανεξαιρέτως τα έργα. Είναι να κρίνονται με σαφή κριτήρια, με διαφάνεια και χωρίς να υπερισχύουν επιμέρους συμφέροντα εις βάρος του συνόλου. Η ανάπτυξη χρειάζεται κανόνες, αλλά χρειάζεται και τη δυνατότητα να προχωρά όταν υπάρχει πραγματικό όφελος.
Μια χώρα που αξίζει να αξιοποιήσει τις δυνατότητές της
Η Ελλάδα έχει πολλά να προσφέρει, αλλά δεν αρκεί να το γνωρίζουμε. Χρειάζεται να δημιουργήσουμε συνθήκες ώστε οι δυνατότητές της να μετατρέπονται σε πραγματικές ευκαιρίες. Να μπορούν τα χωριά να κρατούν τους κατοίκους τους, οι μικρές επιχειρήσεις να λειτουργούν όλο τον χρόνο και οι λιγότερο γνωστοί προορισμοί να αποκτούν τη θέση που τους αξίζει.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αλλάξουν τα πάντα ή να χτιστεί κάτι σε κάθε διαθέσιμη έκταση. Σημαίνει ότι πρέπει να υπάρχει και ένα σχέδιο και να προστατεύονται όσα έχουν πραγματική αξία και να μη χάνονται ευκαιρίες εξαιτίας της αδράνειας, της γραφειοκρατίας ή συμφερόντων που δεν συμβαδίζουν με τις ανάγκες μιας ολόκληρης περιοχής.
Στο τέλος, η ομορφιά ενός τόπου είναι μόνο η αρχή. Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι αν μπορεί να προσφέρει μια καλύτερη ζωή στους ανθρώπους του και να δημιουργήσει προοπτικές για τις επόμενες γενιές.
Η Ελλάδα έχει το φυσικό περιβάλλον, την ιστορία και τον πολιτισμό για να το πετύχει. Εκείνο που χρειάζεται είναι αποφάσεις με διάρκεια, σοβαρός σχεδιασμός και η διάθεση να προχωρήσει μπροστά, χωρίς να θυσιάσει όσα την κάνουν ξεχωριστή.